Wat is aikido en welke betekenis heeft training voor ons?

door Seiichi Sugano shihan (1939-2010)

Op Aikidoonline.com verscheen onlangs een artikel van Sugano sensei, die in augustus overleed. Hieronder volgt een vertaling van dit artikel. Het origineel vind je hier: http://aikidoonline.com/articles/shihankai_articles/sugano/Sugano_Aikido_Training.php)

Vorderen

Als we het over ‘vorderen’ hebben, dan denk ik dat we ons misschien moeten afvragen hoe vordering zich tot Aikido verhoudt. De aandacht richten op het bereiken van resultaten of vooruitgang is de essentie van sport, zou je kunnen zeggen. In de sportwereld wordt iemand geacht zijn of haar doel bereikt te hebben wanneer diegene kampioen wordt.

Aikido bevindt zich echter buiten zo’n definitie van vorderen. Er is geen heldere prestatie in Aikido, ongeacht het aantal jaren dat iemand traint. In andere krijgskunsten zijn de resultaten van de beoefening duidelijk aan de hand van het aantal mensen dat iemand in een les gegooid heeft. Aikido kent zulke heldere resultaten niet. In aikido moet je voldoen aan de vereiste dat je zelf iets bijleert. Het kan moeilijk zijn om aikido vol te houden, als men niet de honger heeft om voortdurend bij te leren.

Ook de methode van onderwijzen is een belangrijk onderwerp. Bij sport horen wedstrijden, dus er is een helder resultaat. Aangezien iemands vorderingen daarmee helder zijn, is de manier van onderwijzen altijd bestudeerd en geëvalueerd. In Aikido is de kern van de manier van onderwijzen sinds vroeger tijden niet zo veel veranderd: leerlingen aanschouwen de worpen en technieken die hun leraar laat zien en doen die herhaaldelijk na.

Het is belangrijk dat een leraar probeert de training betekenis te geven voor de leerlingen. Dat zou gedaan moeten worden vanuit de intentie om de leerlingen te helpen hun vaardigheid te ontwikkelen. Er zal geen ontwikkeling of vooruitgang geboekt worden wanneer een leraar slechts zijn of haar eigen kracht en oppermacht toont.

Vorderen hangt ook af van de manier waarop een leerling wil oefenen. Je zou eenvoudigweg van de training kunnen genieten als een vorm van recreatie. Voor diegenen die serieus willen trainen, is het interessanter, en draagt het meer bij aan de ontwikkeling van hun mogelijkheden, wanneer ze het juiste soort onderwijs en gelegenheden aangeboden krijgen.

In België geef ik lessen die ‘Innerlijke School’ worden genoemd, in reactie op een verzoek van leerlingen die verder wilden gaan in het leerproces. Aanvankelijk beperkte ik de lessen tot 40 leerlingen met zwarte band. Ik spreek van een school, in plaats van een stage. Het vindt plaats in de vorm van een trainingskamp. Er was ook zo’n vraag vanuit Nederland, en zo ben ik ook daar de school begonnen. Hoewel er maar een paar van deze scholen zijn, zijn er mensen die graag en met grote gedrevenheid aan zulke programma’s meedoen. Ik denk dat aan zulke mensen meer ruimte en gelegenheid geboden zou moeten worden.

Kata

Vaak wordt gesteld dat aikido de beoefening van kata is, van vorm. De aikido-beoefening draait echter niet om kata, maar om een herhaling van vaardigheden of, preciezer gezegd, een ‘herhaling van de beweging’. Men heeft de neiging om een vast beeld te hebben van de term kata. Als mensen met enige kennis van krijgskunsten de term kata horen, dan hebben ze hoogstwaarschijnlijk een beeld van iets dat vastligt. Het is belangrijk om de termen die we gebruiken zorgvuldig te kiezen, omdat mensen de neiging hebben een bepaald beeld te verankeren.

Als iemand, in het geval van aikido, dezelfde iriminage doet, dan herhaalt deze persoon niet steeds hetzelfde. Onbewust verandert de worp, afhankelijk van de partner. Bij het oefenen van kata geldt, dat je je erop moet concentreren en erover na moet denken, terwijl je het zo precies mogelijk uitvoert. De aard van zo’n beoefening kan niet variëren onder invloed van iemands geestelijke of emotionele omstandigheden. Aikidobeoefening kan wél vrijer plaatsvinden, aangezien ze geen vaste vormen kent die secuur uitgevoerd moeten worden.

Ik denk dat het feit dat men vrij kan trainen een voordeel is van de aikidobeoefening. Desalniettemin moet je ervoor waken dat de beoefening niet verwordt tot iets impulsiefs en onregelmatigs.

Er worden tegenwoordig, naast de term kata, veel begrippen in aikido gebruikt die afkomstig zijn uit andere krijgskunsten. Ukemi komt bijvoorbeeld uit judo. Maar aikido ukemi draait om het volgen van de beweging van nage, en daarmee verschilt het van ukemi in judo.

Een ander voorbeeld is suburi, een zwaaibeweging met de bokken. De term komt uit kendo. Het is moeilijk om de precieze betekenis van de term uit te drukken als de term uit een andere context afkomstig is. Er is daarom andere kennis nodig om iemands ervaring over te brengen. Zonder kennis bestaat de kans dat een begrip niets concreets in zich heeft, maar alleen een bepaalde stemming en gevoel.

Niveaus van doorgronden

In aikido leren we door met het lichaam te ervaren. Als dit alles was zou dit alleen maar leiden tot fysieke ervaring, zelfs na 10 jaar oefenen. Natuurlijk wordt het lichaam sterker als iemand jarenlang traint, maar het niveau waarop iemand aikido werkelijk begrijpt, blijft twijfelachtig.

Alles wordt fysiek geleerd als gevolg van ervaring, maar om zichtbaar te maken wat geleerd is, hebben we enige verbale expressie en andere methoden nodig. Daarom zou je op zoek moeten gaan naar mogelijkheden om verschillende dingen te leren buiten aikido om.

O-Sensei realiseerde dit via zijn Omoto-religie. Ik denk niet dat je de benadering van Aikido volledig kunt doorgronden zonder zoiets. Leren aan de hand van de fysieke ervaringen is zeker belangrijk, maar ik denk dat het ook belangrijk is om iets nieuws te ervaren naast Aikido, zodat je gedachten en hersenen geprikkeld worden.

Het is noodzakelijk om basiszaken te bestuderen zonder verstoord te worden door je eigen stemming en gevoelens. De lesmethode van aikido is een zaak van iedere leraar zelf, en dat is een kracht van aikido. Als deze lesmethode strikt wordt vastgelegd, dan gaat de onafhankelijkheid, die tot de kern van aikido behoort, verloren.

Natuurlijk is balans van belang, maar ik denk dat het beter is om een goed niveau van vaardigheden te hebben, met name houding, een gevoel voor ma ai, richting, het principe van de zwaardlijn, de blik van de ogen en dergelijke. Je ziet vaak in enbu (een demonstratie van krijgskunsten) dat mensen gewoon recht voor een partner staan te wachten op de aanval. Dat komt omdat het bewustzijn van de zwaardlijn ontbreekt.

O-Sensei had het vaak over het trainen van ‘aantrekkingskracht’. Het trainen van deze aantrekkingskracht leert je hoe je de beweging van de partner leidt en je daarmee verbindt. Dit kun je leren aan de hand van katatetori.

Zulke basiszaken leer je door de beweging van je lichaam. Met andere woorden, het principe van aikidovaardigheden wordt doorgrond door de bewegingen van het lichaam te begrijpen. Details van iedere techniek verschillen, afhankelijk van het individu, maar in iedere techniek is er steeds een idee van ma ai en richting. Als het principe van de vaardigheden maar doorgrond wordt, dan kan het worden toegepast bij alle bewegingen. Dit doorgronden is onmisbaar om te groeien naar een volgend niveau.

Aikido begint met de aanval

Technisch gesproken is aikido een aanval. Je wacht niet op de aanval van je partner voordat je een techniek doet. Je initieert dit zelf. De leraar steekt bijvoorbeeld zijn hand uit wanneer hij katatetori onderwijst. Ik sta niet voor mijn partner af te wachten totdat mijn hand wordt beetgepakt. In plaats daarvan steek ik mijn hand uit en ‘laat de leerling beetpakken’. Ik laat in het begin al zien dat je het op deze manier doet. Het wordt echter over het algemeen niet zo uitgelegd dat nage degene is die de ma ai verkleint om de situatie te creëren waarin de techniek wordt uitgevoerd.

Bij beginners is het gebruikelijk om aikido in termen van zelf-verdediging uit te leggen, om het gemakkelijker te maken om het te begrijpen. Nage reageert op de aanval. Als het hierbij blijft, dan zou het iemands gewoonte worden om niet te bewegen tot het moment waarop de aanval plaatsvindt.

Om deze gewoonte te doorbreken is het noodzakelijk om te weten dat nage degene zou moeten zijn die de techniek als eerste inzet. Pas dan zal de diepgang van je begrip van de technieken veranderen, zelfs wanneer het voor de toeschouwer lijkt alsof je dezelfde technieken uitvoert.

(Vertaling: Christiaan Zandt, met dank aan Hans Belder)