In de rol van gezinsbegeleider kwam de orthopedagoge regelmatig over de vloer
bij familie Van de Poll, een gezin met vier kinderen. Al vrij snel nadat de inmiddels
11-jarige Jurgen was geboren, vermoedden zijn ouders Kirsten en Dik-Jan dat hij anders was. Inmiddels weten ze dat Jurgen PDD-NOS heeft en om die reden
stond Marlis het gezin bij. Meteen toen Marlis startte met orthopedagogisch judo meldde Kirsten haar zoon Jurgen en zijn jongere broer Nils (8) ervoor aan.Kirsten vindt het prima dat de jongens judo doen. Allebei beleven ze er veel plezier aan. Maar ze zitten niet bij elkaar in de groep. “Het is rustig thuis als Jurgen naar de judo is”, constateert Nils. “Jurgen raakt er zijn energie en frustraties door kwijt”, vult Kirsten later aan. “Bij deze judo wordt Jurgen begrepen. Dat is heel fijn.”
In sommige gevallen komen kinderen met gedragsproblemen samen met hun brusjes. Marlis: “In totaal zijn er drie of vier kinderen die met broer of zus op les
zitten. Als broers of zussen problemen hebben om met elkaar om te gaan, melden ouders hen vaak allebei aan en komen ze in dezelfde groep terecht. Dat gaat in overleg met de ouders.” Jurgen en Nils trainen normaal gesproken op
verschillende tijdstippen. Inmiddels draaien er vijf judogroepen met per groep acht tot tien deelnemers. Ouders die een persoonsgebonden budget (PGB) hebben voor hun kind, kunnen de orthopedagogische judo hieruit betalen omdat er sprake is van activerende begeleiding. Tot op heden heeft Marlis nog niet vaak meegemaakt dat kinderen naar haar worden doorverwezen door een psycholoog of psychiater. Ze rapporteert wel regelmatig aan de ouders van haar leerlingen. Ook als er opmerkelijke Ze was fanatiek met judo. En ze deed het zo goed dat ze een contract kreeg bij de kernploeg van de judobond, met als doel om naar de Olympische Spelen te gaan. Door dat contract kon ze de opleiding voor judotrainer volgen. Tegelijkertijd werkte orthopedagoge Marlis ten Kate (27) aan de opbouw van haar orthopedagogische praktijk, Marlis genaamd, in Almere. En toen bedacht ze iets geheel nieuws: orthopedagogisch judo. gebeurtenissen zijn tijdens de les, bespreekt Marlis die met de ouders. De judoka legt uit hoe ze op het idee kwam om met orthopedagogisch judo te beginnen. “Voor kinderen met gedragsstoornissen of -problemen (ADHD en ASS) bestond er helemaal niets. Deze kinderen vielen tussen wal en schip. Bij een gewone sportclub lukt het vaak niet en voor een sportclub met verstandelijk gehandicapten hebben ze een te hoog IQ, dus dat werkt evenmin.” Olympische medaille Marlis ging ruim twee jaar terug aan de slag met deze tak van sport. En kort daarna zegde ze haar contract met de judobond, en daarmee haar kans op een Olympische medaille, op. “Dit werk past heel goed bij mij”, legt ze haar rigoureuze stap uit. Kort daarna begon de orthopedagoge ook met orthopedagogische gymnastiek. Inmiddels verzorgt medewerkster Mieke Walsarie Wolff deze lessen. Momenteel draaien er drie groepen met tien tot twaalf deelnemers. Voor judo staan inmiddels al kinderen op de wachtlijst, voor gymles zijn nog wel plekken beschikbaar.
Wat is het geheim van de orthopedagogische sport? “We geven met gym en judo
in feite groepstherapie. Maar kinderen zien het niet als zodanig: zij ervaren het
echt als gym en judo omdat het er spelenderwijs aan toe gaat.” Tijdens de therapie wordt gewerkt aan zaken als zelfvertrouwen, gehoorzaamheid, respect voor elkaar, begrip en inlevingsvermogen. Ook winnen en verliezen staat op het programma. Gedurende de lessen worden veel complimentjes uitgedeeld. Marlis beschrijft het proces: “De eerste les hebben de meeste kinderen het heel
moeilijk. Ze krijgen vaak driftbuien en veel strafpunten omdat ze niet gewend zijn zo direct te worden aangesproken op gedrag dat ik ongewenst vind. De tweede les raken kinderen veelal enthousiaster en passen ze zich al meer aan. Na die tijd gaat het meestal beter en beginnen ze contacten te leggen. Dan gaan we, afhankelijk van het kind, werken aan sociale vaardigheden, motoriek en het tonen van emoties bijvoorbeeld.” Een uur later gaat de eerste judoles van die middag in een kleurige Almeerse sporthal van start. Acht jongens onder wie Nils en een blond meisje met een staartje zitten, getooid in hun witte judopak, rustig op hun hielen naast elkaar. Marlis doet de judogroet en de kinderen groeten gehoorzaam terug. Naast haar zit Gideon Jonker (16) die de diagnose Asperger heeft. Hij assisteert Mieke en Marlis regelmatig tijdens hun lessen en heeft ambities om zelf sportles te geven aan deze doelgroep. Volgend jaar mag hij de opleiding judo jeugdleider bij het Centraal Instituut Opleiding Sportleiders (CIOS) starten.
Eerste soetemie “Ik ga nu de eerste soetemie doen”, kondigt de judotrainer met een melodieuze stem aan. De groep kijkt geconcentreerd toe hoe Gideon Marlis in een worp weggooit. Daarna herhalen de twee de oefening in slow motion. Onderwijl vertelt Marlis in detail wat ze precies doen. Steeds houdt Marlis ook de kinderen in de peiling. “Justin, houd je mond dicht.” Met gevoel voor theater vertelt ze op fluistertoon hoe de oefening in zijn werk gaat, en de jonge judoka’s luisteren geboeid. Nu mogen de kinderen gaan rollen. “Goed van je Tycho dat je zo durft te vallen”, complimenteert Marlis. “Heel mooi wat je deed, Rico.” Een jongetje die zijn oog heeft bezeerd, krijgt een aai over zijn bol. Marlis oefent met ieder kind de soetemie en de kinderen genieten zichtbaar van de aandacht. Jurgen laat later weten hoe hij tegen de judoles aankijkt. “Ik vind Marlis heel aardig”, zegt hij. “Zij kwam vroeger ook bij ons thuis, dus ik ken haar goed. En verder kan ik lekker met Gideon stoeien die ook les geeft. Ik houd erg van stoeien. Maar op de judo kun je ook strafpunten krijgen. Vorige keer kreeg ik twee strafpunten. Dat kwam omdat ik niet goed luisterde. Als Marlis stop zegt, moet je meteen loslaten. En dat deed ik niet. Later ging het wel goed. Marlis wordt niet vaak erg boos. Meestal praten we het heel snel uit. Als ze erg boos op mij zou zijn, zou ik me wel een beetje schamen.” Eerder op de middag legt orthopedagoge Mieke uit wat groepstherapie concreet betekent voor de gymlessen. Teamspelletjes en andere samenwerkingsactiviteiten spelen daar de hoofdrol. “We zijn heel bewust bezig met wat er in zo’n groep gebeurt. Vervolgens haken we aan op de gebeurtenissen van dat moment. Afgelopen week was samenwerken het thema. We deden estafette met hoepels. Het was de bedoeling dat de kinderen de hoepels aan elkaar doorgaven, maar ze overlegden niet met elkaar en waren alleen maar bezig met wie er vooraan
mocht staan. Toen zijn we gaan praten over wat er belangrijk is bij in een team
werken. Wat er eerder die les gebeurde en waarom het ene team sneller finishte dan het andere.” Gideon vult aan: “Aan het eind zie je dat het veel beter gaat, dat ze een hele mooie tijd neerzetten.” “Kinderen uit deze doelgroep vinden een heleboel dingen eng”, constateert Marlis. “Bijvoorbeeld aanraken. Dus leg je heel
veel uit voordat je het in de praktijk gaat brengen. Als je dat niet zou doen, heb je
grote kans dat ze heftig reageren als je de oefening doet: bijvoorbeeld heel hard
huilen of wegrennen. Als je bij de judo bijvoorbeeld verwurging en afklemmen
oefent, moet je dat eerst uitgebreid beschrijven. Autistische kinderen nemen
wat je zegt namelijk allemaal vrij letterlijk.” Dus vertelt Marlis tijdens de les tot in
detail wat een oefening precies inhoudt: ‘We gaan vandaag verwurging doen en
dat betekent dat de kraag van je judopak langs je slagaders gaat. Daardoor kan het zijn dat je geen zuurstof krijgt. Dat geeft soms een kriebelig gevoel aan je keel. We doen dit alleen bij de judo en als iemand afklopt (is stopteken, red.) of stop zegt, moet je direct ophouden.” Mieke vertelt over haar aanpak bij de
gymnastiek: “We zoeken verschillende activiteiten voor elk type kind, aangepast
op zijn of haar kunnen zodat iedereen een keer de kans heeft om te winnen. Dat
geeft positieve ervaringen met een spel en we horen van de ouders dat de
kinderen opbloeien.” Judobond Niet alleen de ouders van kinderen met
gedragsproblemen in Almere zijn geïnteresseerd geraakt in de activiteiten
van Marlis, ook de judobond toont nu belangstelling. “Ze willen een speciale
trainingsopleiding opzetten en hebben gevraagd of ik daarin blokken pedagogisch judo wil geven. Ik ben inmiddels ook bezig met lesblokken bij CIOS in Heerenveen
op dit gebied,” vertelt de bedenkster van orthopedagogisch judo en voormalig
kanshebber van een Olympische plak. Ze timmert goed aan de weg.